Ostatnia emerytura przysługuje za cały miesiąc, w którym nastąpił zgon, nawet jeśli emeryt zmarł pierwszego dnia miesiąca. Jeżeli ZUS nie wypłacił pieniędzy przed śmiercią, uprawniona rodzina może złożyć formularz ENS. Sprawdź, kiedy świadczenie można zatrzymać, kiedy trzeba je oddać i jakie dokumenty przygotować.
Kiedy ostatnia emerytura po śmierci należy się rodzinie?
Prawo do emerytury lub renty wygasa wraz ze śmiercią świadczeniobiorcy. ZUS wstrzymuje więc wypłaty za kolejne miesiące, ale świadczenie za miesiąc zgonu przysługuje w pełnej wysokości – niezależnie od tego, czy śmierć nastąpiła 1., 15. czy 31. dnia miesiąca.
Ta zasada wynika z przepisów Ustawy o emeryturach i rentach z FUS z 17 grudnia 1998 r. Emerytura nie jest dzielona proporcjonalnie do liczby dni życia. Jeśli senior zmarł 2 kwietnia, zachowuje prawo do całej emerytury za kwiecień.
O tym, czy pieniądze można zatrzymać, decyduje przede wszystkim miesiąc, którego dotyczy wypłata, a nie dzień zaksięgowania przelewu.
Gdy świadczenie wpłynęło na rachunek jeszcze za życia emeryta, wypłata została zrealizowana prawidłowo. Rodzina nie składa wtedy drugiego wniosku o tę samą kwotę. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pieniądze za miesiąc śmierci nie zostały odebrane lub ZUS zatrzymał przelew po otrzymaniu informacji o zgonie.
| Sytuacja | Prawo do pieniędzy | Działanie rodziny |
| Wypłata odebrana przed śmiercią | Świadczenie pozostaje u rodziny | Nie składa się ponownego wniosku |
| Przelew za miesiąc zgonu zatrzymany przez ZUS | Kwota może zostać wypłacona | Należy złożyć formularz ENS |
| Wypłata za miesiąc następujący po zgonie | Jest nienależna | Trzeba ją zwrócić do ZUS |
Przekaz pocztowy
Listonosz może dostarczyć emeryturę przed śmiercią albo już po niej. W pierwszym przypadku zmarły miał prawo do świadczenia, więc rodzina może zatrzymać pieniądze. Jeżeli przekaz dotarł po zgonie, nie należy go odbierać ani podpisywać dokumentów w imieniu zmarłego.
Poczta zwróci wtedy środki do ZUS, a uprawniona osoba będzie mogła wystąpić o wypłatę jako o niezrealizowane świadczenie. To bezpieczniejsze niż przyjęcie pieniędzy, które mogą później zostać uznane za nienależne.
Przelew na rachunek bankowy
Data wpływu na konto nie przesądza jeszcze o prawie do świadczenia. Przelew zaksięgowany po śmierci może dotyczyć miesiąca zgonu albo kolejnego miesiąca. W pierwszym wariancie pieniądze mogą przysługiwać rodzinie, w drugim podlegają zwrotowi.
Przykładowo, jeśli emeryt zmarł 30 kwietnia, a 2 maja otrzymał przelew za kwiecień, rodzina może ubiegać się o tę kwotę, gdy nie została skutecznie wypłacona za życia. Przelew za maj byłby już nienależny.
Co oznacza niezrealizowane świadczenie?
Niezrealizowane świadczenie to emerytura, renta albo wyrównanie, do którego zmarły miał prawo, lecz nie otrzymał pieniędzy przed śmiercią. Dotyczy to także sytuacji, gdy ZUS nie wydał jeszcze decyzji, mimo że zmarły złożył wniosek i spełnił warunki do przyznania świadczenia.
Roszczenie może obejmować kilka miesięcy. Jeśli osoba złożyła wniosek o emeryturę we wrześniu, spełniała wymagania od tego miesiąca, a zmarła w listopadzie przed wydaniem decyzji, rodzina może ubiegać się o należności za wrzesień, październik i listopad.
Podobnie rozlicza się wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury lub renty. Jeżeli zmarły nie doczekał rozstrzygnięcia, należne wyrównanie może zostać wypłacone osobom uprawnionym.
Kto może otrzymać pieniądze?
Przepisy określają kolejność uprawnionych. Najpierw bierze się pod uwagę małżonka i dzieci, które prowadziły ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Gdy takich osób nie ma, prawo przechodzi na małżonka i dzieci mieszkających osobno.
W dalszej kolejności o wypłatę mogą wystąpić inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej albo osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły. Jeżeli wniosek składa kilka osób z tej samej grupy, ZUS dzieli kwotę na równe części.
Termin na złożenie wniosku
Wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci świadczeniobiorcy. Po tym czasie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.
ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności potrzebnej do rozpatrzenia sprawy. Od wypłaconego świadczenia potrącany jest podatek, a po zakończeniu roku podatkowego osoba uprawniona otrzymuje PIT-11.
Jak złożyć formularz ENS?
Uprawniony członek rodziny składa w ZUS formularz ENS, czyli wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń po osobie uprawnionej. Dokumenty można przekazać osobiście, przez pełnomocnika, pocztą albo elektronicznie przez eZUS. Wniosek można także złożyć ustnie do protokołu w placówce ZUS.
Do sprawy trzeba przygotować:
- formularz ENS,
- odpis aktu zgonu, jeśli nie został wcześniej przekazany do ZUS,
- odpis aktu małżeństwa dla małżonka,
- odpis aktu urodzenia dla dziecka,
- dowody wspólnego gospodarstwa domowego lub utrzymywania zmarłego, gdy wymaga tego sytuacja.
Dowodem wspólnego gospodarstwa może być między innymi wspólny adres, dokumentacja opłat za mieszkanie albo potwierdzenia ponoszenia wydatków na utrzymanie zmarłego. ZUS może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia, gdy dokumenty nie pokazują jasno relacji między wnioskodawcą a świadczeniobiorcą.
Kiedy trzeba zwrócić emeryturę po śmierci?
Zwrot dotyczy świadczenia za okres po miesiącu zgonu. Nie zmienia tego wcześniejsza data przelewu. Jeżeli renta za maj wpłynęła 30 kwietnia, ponieważ 1 maja był dniem wolnym, ale świadczeniobiorca zmarł w kwietniu, pieniądze dotyczą maja i są nienależne.
Nie należy samodzielnie wypłacać środków z rachunku zmarłego. Pełnomocnictwo do konta co do zasady wygasa w chwili śmierci właściciela, a bank może przekazać ZUS środki wypłacone za okres, w którym prawo do świadczenia już nie istniało.
W przypadku gotówki dostarczonej po śmierci należy odmówić odbioru. Przy nienależnym przelewie ZUS może zażądać zwrotu od banku albo od osoby, która pobrała pieniądze. W szczególnie trudnej sytuacji finansowej można złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty lub o jej umorzenie.
Co z 13. i 14. emeryturą oraz środkami na subkoncie?
13. i 14. emerytura przysługują osobie, która żyła w dniu nabycia prawa do danego świadczenia. Jeśli zgon nastąpił przed tą datą, rodzina nie otrzyma dodatku. Gdy śmierć nastąpiła już po nabyciu prawa, lecz przed wypłatą, możliwe jest dochodzenie pieniędzy jako niezrealizowanego świadczenia.
Inne zasady dotyczą subkonta w ZUS. Trafia na nie 4,38 proc. składki emerytalnej, a zgromadzone środki podlegają dziedziczeniu. W pierwszej kolejności rozlicza się część objętą małżeńską wspólnością majątkową, a następnie pieniądze otrzymują osoby wskazane przez zmarłego.
Jeśli nie wskazano uposażonych, środki wchodzą do spadku. Wniosek o transfer lub wypłatę środków z subkonta składa się na formularzu USS. Podstawowe konto emerytalne w ZUS ma charakter ewidencyjny i środki zapisane na nim nie podlegają zwykłemu dziedziczeniu.
Rodzina może też sprawdzić prawo do innych świadczeń. Zasiłek pogrzebowy wynosi 4 000 zł i przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu, natomiast renta rodzinna zależy od spełnienia warunków dotyczących wieku, niezdolności do pracy lub nauki.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy ostatnia emerytura przysługuje za cały miesiąc, w którym zmarł emeryt?
Tak — prawo do świadczenia zachodzi za cały miesiąc zgonu, niezależnie od dnia, w którym nastąpiła śmierć.
Co zrobić, gdy ZUS zatrzymał przelew za miesiąc zgonu?
Należy złożyć formularz ENS, aby ubiegać się o wypłatę niezrealizowanego świadczenia.
Kto może otrzymać niezrealizowane świadczenie po zmarłym?
Pierwszeństwo mają małżonek i dzieci prowadzące wspólne gospodarstwo, potem inni uprawnieni członkowie rodziny lub osoby na utrzymaniu zmarłego.
Jaki jest termin na zgłoszenie roszczenia o niezrealizowane świadczenie?
Wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci świadczeniobiorcy.
Czy można zatrzymać przekaz pocztowy dostarczony po śmierci?
Nie — nie należy odbierać przekazu dostarczonego po zgonie, poczta zwróci wtedy środki do ZUS, a uprawniony może wystąpić o wypłatę jako niezrealizowane świadczenie.
Co się dzieje z przelewem zaksięgowanym po śmierci na konto bankowe?
To zależy od miesiąca, którego dotyczy przelew — jeśli dotyczy miesiąca zgonu, rodzina może się o niego ubiegać, a jeśli kolejnego miesiąca, kwota jest nienależna i podlega zwrotowi.
Kiedy trzeba zwrócić emeryturę po śmierci?
Trzeba zwrócić świadczenia wypłacone za okres po miesiącu zgonu, nawet gdy przelew wpłynął na konto przed tym miesiącem datą księgowania.
Jak rozliczane są środki na subkoncie ZUS po zmarłym?
Środki ze subkonta podlegają dziedziczeniu i najpierw rozlicza się część objętą wspólnością majątkową, potem otrzymują je osoby wskazane przez zmarłego lub wchodzą do spadku.
